Toekomstdenken geeft studenten meer context

In Horizonscan 2055 baseert toekomstonderzoeker Emiel Rijshouwer de duiding van technologieën op input van experts én van een breed publiek, zoals jongeren, studenten en minder voor de hand liggende groepen uit de samenleving. Deze publieksconsultaties heeft Emiel zowel online, via de tool Polis, als offline, in interactieve scenario-workshops, aangepakt.

Uit Polis en de werksessies met scenario’s blijkt iets opmerkelijks: deelnemers kijken minder naar toepassingen, maar vooral naar waarden als veiligheid, democratische controle, toegankelijkheid, betaalbaarheid en menselijkheid. Door verschillende groepen aan het woord te laten over welke toekomstbeelden zij goed, acceptabel of juist ongewenst vinden, worden impliciete maatschappelijke randvoorwaarden zichtbaar. Die zijn cruciaal voor brede acceptatie van nieuwe technologie.

Een deel van het onderzoek voor Horizonscan 2055 is in samenwerking met onze partners tot stand gekomen. Bij elk thema zijn partners betrokken vanuit hun vakgebied of expertise. In dit artikel een terugblik op de werksessies bij STT-partner Fontys, waarbij studenten van de Master Gezonde Samenleving en de minor Beweegontwerper meededen aan de scenario-workshops bij het thema Gezondheid en Welzijn.

We gingen in gesprek met Kevin Hoes, manager Bedrijfsvoering en docent Gezondheid & Welzijn bij Fontys. 

Wat was voor Fontys de belangrijkste reden om met STT in dit onderzoek mee te doen?

Wij hebben Emiel Rijshouwer ontmoet op het Innovate Festival, waar hij vertelde over STT en de toekomstverkenningen die jullie doen. Daarin zagen wij een link met transitiedenken en de inhoud in ons (master)onderwijs, samen vormt dat een mooie mix van onderzoek en toekomstdenken. 

Die eerste ontmoeting bracht ons samen waarna we samen opgetrokken in verschillende modules. Daarin sneed het mes aan twee kanten. Onze studenten kregen waardevolle inzichten in toekomstonderzoek in de professionele praktijk en STT kreeg de kans om zo data te verzamelen voor Horizonscan 2055. 

Wat viel je op aan de reacties van studenten en collega’s op Polis en de scenario-werksessie? Was er iets dat je verraste?

In de werksessies zagen we de kracht van toekomstonderzoek en scenario’s. Het gesprek hierover raakt altijd een onderbuikgevoel, soms ook een gevoel van onbehagen, wat de studenten motiveert ook om met hun werk iets mooiers van de maatschappij te maken. Het geeft gevoel en inkleuring aan de soms abstracte plannen en innovaties die ze tegenkomen bij het werk in het onderwijs.

Welke toekomstvragen leven er het sterkst bij jullie studenten als het gaat om technologie en maatschappij? Zie jij daar verschil tussen hoe studenten en medewerkers naar kansen en risico’s kijken?

In onze context, van Sport en Bewegen, zien we zowel kansen als zorgen. Aan de ene kant hebben we het over gezonde leef- en werkomgevingen, zoals de vraag: “hoe kunnen we een dakterras omtoveren tot gezonde werkplek”, aan de andere kant leven de uitdagingen over houdbaarheid en betaalbaarheid van de zorg. 

Meervoudige perspectieven zijn daarin belangrijk, dat betekent intensief samenwerken tussen studenten, docenten en professionals uit de praktijk.

Wat is volgens jou de rol van toekomstdenken in het onderwijs, los van nieuwe tools leren gebruiken?

Een belangrijke vaardigheid voor de professionals van vandaag en morgen is het vermogen om te schakelen tussen twee niveaus: het verkennen van langzame, complexe ontwikkelingen aan de horizon én het onderzoeken en handelen in het hier en nu. Dat laveren tussen toekomstvisie en praktijk raakt direct aan leiderschap en is precies wat toekomstdenken in het onderwijs zo waardevol maakt.

Dit is waar onze studenten van de Master Gezonde Samenleving en de minor Beweegontwerper dagelijks mee aan de slag zijn. Mede dankzij toekomstdenken leren zij inzoomen en uitzoomen op de problematiek en dit geeft ze zowel tools als context om belangrijke stappen te zetten. Dit is in onze ogen nodig voor de complexe problemen van morgen.

Als je STT in één alinea zou beschrijven aan een collega, wat zou je dan zeggen over de waarde van dit soort verkenningen?

STT legt een waardevolle verbinding tussen ontwerp, inspiratie en onderzoek om zo bij te dragen aan een scherpe en wenkende visie op de toekomst.