Van chippatroon naar visuele architectuur: het ontwerp van de Horizonscan

Hoe verliep je ontwikkeling als grafisch ontwerper tot iemand die dit soort complexe visuele architectuur maakt? 

"Ik heb grafisch ontwerp gestudeerd aan de kunstacademie in Zwolle, waar ik begon met de studierichting 'Illustratie' voordat ik de overstap maakte naar grafisch ontwerp. Na mijn studie miste ik een specialisatie — mijn kracht lag niet in algemeen grafisch ontwerp. 

Ik hield heel erg van de inhoud. Die zoektocht bracht me bij infographics en al snel bij de wereld van wetenschap en technologie. Mijn eerste grote opdrachten kwamen van de TU Delft en Deltares, en via de infographicredactie van NRC bouwde ik verder aan mijn expertise op het snijvlak van technologie en beeldtaal."

Wat trekt je zo aan in de technologische wereld?

"De technologische wereld is diep verweven met ons dagelijks leven, maar je ziet haar niet. En de bestaande beeldtaal schiet in mijn ogen echt tekort; het zijn altijd van die clichés zoals een hacker met een hoodie, een blauw brein op een zwarte achtergrond. 

Ik probeer andere metaforen te vinden voor die digitale wereld. Want er zit ook een bepaalde poëzie in die technische wereld die we een beetje missen, een schoonheid die je soms juist kán laten zien."

STT108 Horizonscan 2055 is een complex onderzoek met vier domeinen, elk met eigen lagen van technologie, mensen en beleid. De opdracht voor Dirma: maak dat visueel toegankelijk, zodat mensen gemakkelijk de verschillende lagen kunnen verkennen zonder het overzicht kwijt te raken.

Kenniscoördinator Carlijn Naber: "Dirma's werk voor de Eurostack sprak ons enorm aan, we zagen in die vormen gelijk een toepassing voor bij ons complexe en vaak abstracte toekomstwerk."

Hoe pak je zo'n ontwerp aan? Waar begint het?

"Het begint natuurlijk met inhoudelijke gesprekken en een brede zoektocht naar visuele inspiratie, deze zoek ik in verschillende gebieden, zoals wetenschap, wiskunde, kunst, architectuur en technologie. Voor Horizonscan 2055 liet ik me inspireren door biologie, de technologische beeldtaal van computers en architectuur."

Chippatronen en plattegronden bleken een vruchtbare richting. "Die indeling kun je ook abstraheren, richting borduur- of pixelpatronen. Ook het woord 'scan' zelf was een vertrekpunt.

Al vroeg werd duidelijk dat de visualisatie een gelaagde structuur moest hebben. De puzzel is dan altijd de juiste balans vinden. Hoeveel laat je zien? Te abstract en de boodschap gaat verloren. Te gedetailleerd en het wordt onoverzichtelijk. Uiteindelijk kozen we voor een combinatie van illustratie- en interactielagen.

Wat hoop je dat je werk teweeg brengt?

"De digitale wereld raakt echt iedereen in onze samenleving, dus het is belangrijk om deze zichtbaarder te maken. Dat zie ik ook terug bij mijn werk voor  NRC: zodra er een sterke visual bij een verhaal zit, bereikt het meer mensen. Ik hoop dat technologie en innovaties zoiets toegankelijker kunnen maken."

Dat sluit aan bij de gedachte die bij STT centraal staat: de toekomst wordt pas relevant als ze je raakt in het heden. Wanneer je iets kunt voelen bij wat er mogelijk gaat gebeuren, kun je er echt een beeld bij vormen. Het werk van Dirma, met de verschillende lagen, metaforen en zorgvuldig gekozen vormen, is precies dat: een uitnodiging om de toekomst te verkennen.

Het eindresultaat is een visueel model met vier lagen per transitie, bewust hiërarchisch opgebouwd: bovenaan de meest zichtbare laag: het domein waar de transitie zich bevindt. Daaronder de lagen die ondersteunen of ondermijnen: technologie, mens en beleid. "Dit geeft mensen de vrijheid om in te zoomen op wat voor jou telt, een soort cherry picking voor relevantie."

Datzelfde model vormt ook de basis voor de bredere STT-website. De domeinen blijven hierin herkenbaar, maar de andere lagen worden vereenvoudigd zodat het model breed inzetbaar wordt voor ook andere toekomstverkenningen.