Speculatief ontwerp als praktische tool voor innovatie

Onze verkenningen komen altijd tot stand in samenwerking met onze partners. Zo ook STT109 Toekomst van preventieve gezondheidszorg. Hierbij organiseerde toekomstonderzoeker Lisa Mandemaker klankbordsessies waarin het werk Ambient Care als uitgangspunt werd gebruikt. Om te ontdekken hoe speculatief ontwerp en toekomstonderzoek daadwerkelijk landen bij de mensen die erbij betrokken waren, gingen we in gesprek met drie van hen: drie gesprekken, drie invalshoeken, één en dezelfde vraag: wat kan een bijsluiter zoals 'Gezonde Twijfel' in de praktijk betekenen? In dit eerste deel het woord aan Hanneke Molema, strategisch adviseur bij TNO.

TNO is al vele jaren partner van STT, al sinds de oprichting is TNO nauw betrokken bij het werk van STT. Als onafhankelijke onderzoeksorganisatie richt TNO zich op grote maatschappelijke en economische vraagstukken, van duurzaamheid tot veiligheid en van gezondheid tot digitalisering. TNO heeft als missie om impactvolle innovaties te creëren voor duurzaam welzijn en welvaart van de samenleving. 

Een verkenning naar preventieve gezondheidszorg sluit daar naadloos op aan. Vanuit TNO is Hanneke Molema betrokken bij STT109, zij is principal consultant gezondheidszorg bij TNO en aanwezig bij de eerste klankbordgroepsessie. 

Wat is je bijgebleven van de sessies rondom het speculatief ontwerp Ambient Care?

Ik vond het inspirerend en leerzaam om samen met andere deelnemers het Ambient Care-toekomstbeeld te ontleden en verschillende perspectieven met elkaar te delen over preventie en gezondheid

Vaak bespreek ik dit soort onderwerpen met mensen uit de gezonheidszorgsector, maar in de klankbordgroepsessiess zaten juist heel veel andere disciplines en dat maakt het zo creatief, anders en waardevol

Tegelijkertijd viel het mij op dat de klankbordgroep redelijk unaniem de maakbaarheid van gezondheid ter discussie stelde, terwijl ik weet dat er ook echt anders over wordt gedacht. Ik vermoed dat we een andere dialoog hadden gehad als we die hard tech-ontwikkelaars en health tech-gebruikers hadden betrokken die technologische mogelijkheden meer idealiseren en gezondheid zien als maakbaar door de juiste technologie.

Wat bracht de combinatie van een tastbaar, speculatief ontwerp en toekomstonderzoek teweeg in hoe je naar het onderwerp gezondheid en preventie kijkt?

Het tastbare maakt het veel concreter. Als groep start je met een gemeenschappelijk beeld van een toekomst, omdat je hetzelfde ontwerp in je handen hebt en voor je ziet.

Het voelde ook echter door het tastbare ontwerp, terwijl het natuurlijk echt een speculatief ontwerp is. Maar de (mogelijke!) toekomst van persoonlijke gezondheid en preventie krijgt meer vorm, waardoor je ook anders in staat wordt gesteld om na te denken over wat dit betekent. Bij TNO zijn we continu bezig met de toekomst en werken we aan innovaties. Het was mooi om te zien hoe het speculatieve, tastbare ontwerp het mogelijk maakte om met verschillende disciplines de toekomst concreet te maken.

Hoe kijk je vanuit jouw rol naar de bijsluiter als vorm voor publicatie? Wat zou zo'n publicatie voor jouw werk, collega's of vakgebied kunnen betekenen?

Ik ben enthousiast over de bijsluiter, vooral de toon en inhoud. Ik heb het al met meerdere collega’s gedeeld en die zijn geïnspireerd door de constructief kritische blik ervan. De bijsluiter zet inspirerend uiteen hoe je de toekomst kunt verkennen en welke inzichten dit kan leveren. Het komt op mensen over als creatief en leerzaam en het prikkelt hen om anders na te denken over hun eigen innovatieprojecten.

Hannekes blik is die van de strategisch adviseur: ze ziet in de bijsluiter een instrument dat andere disciplines aan tafel brengt en het gesprek over preventie breder trekt. Maar hoe landt zo'n instrument eigenlijk in de praktijk van de zorg zelf, buiten de klankbordgroep om? Daarover lees je meer in het tweede deel van dit drieluik, met Claudia Lieshout van Studio Clau, die in haar werk met ziekenhuizen samenwerkt en die vertaalslag als geen ander kent.

Klik op de download hieronder om de hele bijsluiter zelf te bekijken.