Tweede Kamerlid Kees Verhoeven: ‘Digitalisering staat nog in de politieke kinderschoenen’

‘Problemen als het GGD datalek en de toeslagenaffaire maken het schrijnend duidelijk. Digitalisering heeft enorme impact op onze samenleving. Het is een maatschappelijk probleem, en daarmee een politiek probleem.’ Hoog tijd dat digitalisering een politiek-volwassen onderwerp wordt, vindt Tweede Kamerlid Kees Verhoeven. Met veel hogere prioriteit.

Datum 8 maart 2021
Auteur STT

Kees Verhoeven noemt digitalisering zelfs het belangrijkste politieke thema van nu en windt er geen doekjes om: ‘Digitalisering is niet een of ander abstract fenomeen, dat puur gaat over technologie. Je hebt het over wezenlijke veranderingen, die belangrijke waarden in onze samenleving onder druk kunnen zetten. Zoals onze vrijheid en veiligheid, denk aan online privacy of fakenews, maar ook waarden als gelijkwaardigheid, non-discriminatie en verbondenheid. Digitalisering verandert de machtsverhoudingen tussen burgers, bedrijven en overheden. Je ziet verdienmodellen en controlesystemen ontstaan van bedrijven en overheden, die de burger in het nauw kunnen brengen. En dat kan niet. Kijk naar het GGD Datalek en de Toeslagenaffaire. Daaruit blijkt hoe groot de impact is op onze samenleving.'

Tweede Kamerlid Kees Verhoeven roept op Technologie Kieswijzer in te vullen

Uit de politieke kinderschoenen

Van die grote impact lijkt de politiek zich eindelijk bewust. Toch zijn we er nog lang niet. Digitalisering staat in de politieke kinderschoenen, vindt Verhoeven. Neem het aantal serieuze debatten over digitalisering en technologie. ‘Weliswaar is er nu een Kamercommissie voor Digitale Zaken en er zijn wel kleinere debatten, maar een groot plenair debat is er nooit geweest. Dat is een gemis. Behalve na het GGD Datalek. Het kostte mij een volledige dag, en ik moest er alles voor uit de kast halen, om voor dat debat een meerderheid te krijgen. Digitalisering moet veel meer aandacht krijgen. Ik zie het aan de kieslijsten van de politieke partijen. Partijen zetten nauwelijks kandidaten op de kieslijst die zich profileren met digitalisering en technologie. Datzelfde geldt voor de partijprogramma’s. Hier en daar gaat het er even over, en fragmentarisch, maar over technologie, nieuwe technologie en data wordt weinig geschreven.’

Hoger op de politieke agenda

‘Helaas werkt het zo. Vaak moet het een probleem zijn, dat echt voelbaar is, om onderwerpen hoger op de agenda te krijgen. Zoals nu: een aantal grote cyberaanvallen, een toeslagenaffaire en een groot datalek. Allemaal leggen ze bloot dat er iets aan de hand is, waardoor mensen geschaad worden. Het raakt de burger. Als jouw BSN op straat ligt, of als de overheid een verkeerde conclusie over jou trekt op basis van datacontroles, dan gaat het leven. Natuurlijk moet je mensen ook uitleggen hoe het werkt. Hoe werken controle- en advertentiemodellen? Waarom willen overheden die data? Politici moeten duidelijk, concreet praten over digitalisering, en heldere keuzes maken. Het moet een levendig debat zijn over vraagstukken, kansen en bedreigingen.’

Wapenen tegen China en de VS

Verhoeven vindt dat Nederland en Europa hopeloos achterlopen ten opzichte van China en de VS. Ook dat is een dringende reden voor meer politieke prioriteit. Digitalisering biedt grote kansen voor energiebesparing, onderwijsverbetering, zorgkwaliteit en publieke dienstverlening. Nederland laat kansen liggen. Over inlopen van die achterstand zegt Verhoeven: ‘De rol die China en VS spelen op onze marken, met zendmasten en internetdiensten, is geen tweerichtingsverkeer. Diezelfde diensten mogen wij daar niet zomaar aanbieden. Wat wij moeten doen, is een eigen Tech-industrie ontwikkelen, dus meer geld vrijmaken voor onderzoek. Daarnaast moeten we een scherpere industriepolitiek voeren, zodat Europa die eigen Tech-industrie kan opbouwen. Bijvoorbeeld door startups en scale-ups ruimte te geven, maar ze ook te beschermen tegen overnames door Big Tech. Want dan krijg je minder innovatie. Het is een driepoot: investeren, innoveren en reguleren. De AVG en de digital service act zijn goede stappen, die wij met onze markt afdwingen. Dat moet absoluut, want daarmee bescherm je je burgers, en handhaaf je waarden als privacy en non-discriminatie.’

De grote digitale uitdagingen

Voor de toekomst ziet Verhoeven drie grote politieke uitdagingen. Eén is, zoals net genoemd, om als Europa een eigen positie te vinden in de internationale Tech-strijd. Verhoeven: ‘Twee is tegenmacht bieden aan de grote Tech-bedrijven, zodat de verdienmodellen niet leiden tot allerlei monopolies, desinformatie en privacyschendingen. De (data)macht van Google en Facebook, die zich eigenlijk alles kunnen permitteren. En drie is om de datazuchtige overheid zo te laten werken, dat de rechtstaat niet geschonden wordt. Zie de toeslagenaffaire. Als grote uitvoeringsorganisaties de wetten niet volgen, zijn de gevolgen enorm. Hoe dan ook moeten we keuzes maken. Daarom is het zo belangrijk dat digitalisering een serieus politiek-volwassen onderwerp wordt en dat er duidelijke standpunten ontstaan.’

Een van de vraagstellingen uit de Technologie Kieswijzer

Technologie Kieswijzer is een must

Verhoeven roept kiezers op om de Technologie Kieswijzer in te vullen. Vooral omdat de Kieswijzer precies ingaat op de genoemde kernwaarden. Online privacy, desinformatie, fakenews, de macht van Big Tech. ‘Op al deze thema’s wordt naar de standpunten gevraagd. Dat is belangrijk, omdat partijen keuzes moeten maken. Kiezers moeten weten welke kant we opgaan. Alle genoemde dilemma’s raken mensen. Als China en de VS bepalen hoe wij omgaan met allerlei digitale diensten, met controles en algoritmes, en als ze ons digitaal medebesturen, dan gaan onze privacy en vrijheid eraan. Dan worden ook veel meer data van ons verzameld dan nodig is. En als de overheid op een onrechtmatige manier burgers controleert, dan krijg je op een gegeven moment een toeslagenaffaire. Het zijn steeds mensen die geraakt worden door technologie, als we het niet in goede banen leiden.’

Minister van Digitale Zaken

Verhoeven pleit voor een Minister van Digitale Zaken. Net nu hijzelf de Kamer verlaat. ’Digitalisering staat nu op de agenda. Na ruim tien jaar is het voor mij tijd voor een nieuwe stap. Al vind ik het op momenten jammer en roept een klein gevoel: had ik niet door moeten gaan? Net nu stoppen een aantal Kamerleden, met veel kennis van digitalisering. Maar het is altijd moeilijk om op het juiste moment te stoppen. Wat ik wel kan, is me vanuit een andere rol heel erg blijven bemoeien met digitale vraagstukken. En dat ga ik zeker doen.’