Van observeren naar beleven: wat een toekomstbeeld losmaakt

Waar Hanneke het strategische potentieel van de bijsluiter belicht en Claudia laat zien hoe lastig de vertaalslag naar de zorgpraktijk is, gaan we in dit laatste deel een stap terug: naar het moment waarop mensen voor het eerst met Ambient Care in aanraking komen. Dina Ripken is strategisch beleidsmedewerker bij NWO en heeft Ambient Care al op verschillende manieren mogen verkennen, zowel op Dutch Design Week als tijdens de workshop van Lisa Mandemaker op het Teknowlogy Festival. In dit deel vertelt ze wat een speculatief ontwerp met mensen doet, nog vóórdat het een instrument in hun werk wordt.

NWO, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, is als STT-partner nauw betrokken bij STT109. Namens NWO denkt Dina Ripken, strategisch beleidsmedewerker, mee in de verkenning naar preventieve gezondheidszorg.

Wat is je bijgebleven van de sessies rondom het speculatief ontwerp Ambient Care?

Van tevoren vond ik het moeilijk om in te schatten wat ik kon verwachten. Tijdens de DDW nam Lisa ons mee in het verhaal rondom het ontwerp Ambient Care. Wat er gebeurde was zo mooi om te zien en ook bij mijzelf te ervaren. Door de beleving van het ontwerp in combinatie met het gesprek, en de groepsdynamiek die ontstaat, kwam er echt iets in beweging.

Toen merkte je al dat er emoties kwamen in de reacties: mensen lachten, mensen werden geïrriteerd, mensen waren cynisch, mensen werden heel stellig, soms zelfs een beetje boos. Opeens werd het meer dan enkel iets zien en observeren, het werd echt een beleving. Mensen zagen voor zich dat het een toekomst is waar je naar kijkt en dat dit ook iets zegt over je eigen normen en waarden. Het toekomstbeeld riep allerlei gedachten, gevoelens en vragen op: waar moet de toekomst volgens jou over gaan, hoe ziet deze eruit, wat mag blijven, wat mag weg, waar word je blij van, waar word je boos van. 

Wat bracht de combinatie van een tastbaar, speculatief ontwerp en toekomstonderzoek teweeg in hoe je naar het onderwerp gezondheid en preventie kijkt?

Wat ik mooi vond om te zien tijdens de sessie op Teknowlogy was dat het heel erg uitmaakt wat je huidige gezondheidsstatus is voor hoe je naar zo'n onderwerp kijkt. Voor iemand die gezond is, wegen vraagstukken als privacy en autonomie wellicht zwaarder dan voor iemand die niet gezond is en bij wijze van spreken al dertig pillen per dag moet nemen. Die laatste zal eerder accepteren dat privacy of autonomie wordt ingeleverd om de kwaliteit van leven te verhogen. Het maakt dus heel erg uit vanuit welk perspectief je naar dit onderwerp kijkt en of je in staat bent om over je eigen perspectief heen te stappen.

Hoe kijk je vanuit jouw rol naar de bijsluiter als vorm? Wat zou zo'n publicatie voor jouw werk, collega's of vakgebied kunnen betekenen?

Persoonlijk vind ik de bijsluiter heel geslaagd: het is geestig en zet aan tot nadenken. Daarnaast is het praktisch en makkelijk te verspreiden en te delen. Wat ik wel merk, is dat het gesprek eromheen eigenlijk het allerbelangrijkste is om de impact ervan te vergroten. 

Ik denk dat een speculatief ontwerp in combinatie met een sessie, gesprek of workshop over het stuk mensen goed kan helpen die samen moeten werken aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. 

Bijvoorbeeld bij interdisciplinair onderzoek waarbij verschillende disciplines samen moeten werken, niet alleen met elkaar maar ook met mensen uit maatschappelijke organisaties, overheden en bedrijven. Door op een tastbare manier getriggerd te worden over je eigen toekomstbeelden, normen en waarden en hierover met elkaar het gesprek aan te gaan, kunnen mensen op een diepere laag bij elkaar komen. Dit kan enorm helpen bij het vormgeven van je onderzoek en de samenwerking en zorgt er mogelijk voor dat je een meer flexibele denkrichting over mogelijke oplossingsrichtingen krijgt. 

Waar Hanneke het strategische potentieel benoemt en Claudia de vertaalslag naar de praktijk maakt, laat Dina zien wat er in de kern gebeurt zodra mensen het ontwerp voor zich krijgen: het gesprek dat op gang komt, de emoties die naar boven komen, de groepsdynamiek die ontstaat. Drie perspectieven, één rode draad: speculatief ontwerp werkt pas als het mensen aanzet tot een gesprek over de toekomst die ze samen willen vormgeven.