Lancering Horizonscan 2055: jouw toekomst is niet de mijne

Toekomstonderzoeker Emiel Rijshouwer onderzocht niet alleen welke technologieën eraan komen, maar ging met bijna 600 burgers in gesprek om te ontdekken hoe zíj daarover denken. Experts, jongeren, studenten en burgers uit alle lagen van de samenleving deden mee via het participatieplatform Polis en interactieve werksessies.

"We vergeten bij technologische ontwikkelingen vaak het menselijke aspect", zegt Rudy van Belkom, directeur van STT. "Hoe kijken de mensen die maatschappelijke transities moeten dragen of ondergaan naar de rol van technologie? Juist dat inzicht is cruciaal als we bepaalde transities willen waarmaken."

Er zijn veel verschillen tussen de deelnemers, maar opvallend zijn vooral de overeenkomsten. Burgers staan open voor de inzet van technologie, maar willen dat er goed wordt nagedacht over wat het precies moet oplossen. Technologie is welkom zolang het behulpzaam en controleerbaar is, zonder dat het keuzevrijheid of waardigheid in de weg zit.

Tegelijkertijd signaleren deelnemers een kloof tussen beleidsambities en de praktijk. Beleidsstukken ademen ambitie en spreken veelvuldig over inclusie en soevereiniteit, maar in de realiteit wordt er vooral gepoogd bestaande systemen efficiënter te maken of technologie te implementeren zonder dat daar een concrete behoefte aan ten grondslag ligt. Technologie moet verandering ondersteunen, niet aandrijven.

Tijdens die publieksconsultaties bleek dat de respondenten zich niet zozeer focusten op specifieke technologieën en concrete toepassingen hiervan, maar dat ze vooral in brede zin keken naar de inzet van technologie, in het licht van waarden als veiligheid, betrouwbaarheid, toegankelijkheid, democratische controle, keuzevrijheid en menselijkheid.

Wat ons betreft zit daarin de meerwaarde van deze participatieve horizonscan. Door de consultaties is zichtbaar geworden:

• Welke waarden vinden mensen belangrijk rond de inzet van technologie en waar conflicten ontstaan? Denk aan efficiëntie versus autonomie, centrale versus lokale sturing en technologische oplossingen versus gedragsverandering.

• Welke maatschappelijke randvoorwaarden stellen mensen aan de inzet van technologie: het mag niet ten koste gaan van menselijkheid, veiligheid of keuzevrijheid.

• Welke toekomstbeelden worden als wenselijk, acceptabel of bedreigend ervaren: toekomsten waarin technologie bepalend is in het leven van mensen, of juist helpt om om te gaan met grote en noodzakelijke veranderingen.

Het onderzoek maakt zichtbaar welke waarden mensen belangrijk vinden rond de inzet van technologie en waar conflicten ontstaan. Ook wordt duidelijk welke randvoorwaarden mensen stellen: technologie mag niet ten koste gaan van menselijkheid, veiligheid of keuzevrijheid.

Die inzichten zijn direct bruikbaar voor beleidsmakers, ontwerpers en ondernemers die zich bezighouden met de rol van technologie in maatschappelijke transities. Horizonscan 2055 geeft hen munitie die publieks- en waardengekleurd is.

De experimentele lijn van het onderzoek zetten we door in de publicatie. Horizonscan 2055 verschijnt niet alleen als boek, maar ook als interactieve website. Op www.horizonscan2055.nl navigeer je zelf door de vier transities.