Hoe ziet onze fysieke leefomgeving eruit in een klimaatbestendig Nederland?
Tjeu van Bussel is sinds half mei aan de slag als projectleider toekomstverkenningen bij Stichting Toekomstbeeld der Techniek (STT). Hij start met een verkenning naar de toekomst van de klimaatbestendige leefomgeving. Van de verduurzaming van de gebouwde omgeving tot de herinrichting van steden, dorpen en het landelijk gebied. De verkenning zoekt naar alternatieve toekomstbeelden waarbij technologische toepassingen voor klimaatadaptatie samengaan met de herinrichting van ons landschap.
Je bent net aan de slag als projectleider bij STT. Wat is jouw achtergrond en hoe past die bij toekomstverkenningen?
Ik verwonder me al mijn hele leven over de toekomst. Van de vraag als kind of ik later in een huis vol zonnepanelen zou wonen, tot mijn opleiding als design-researcher en mijn werk in duurzaamheidstransities: mijn blik is vaak vooruit gericht. Toekomsten kunnen hoopvol zijn, maar ook ongemakkelijk of onzeker. Juist die ambiguïteit trekt me aan. Mijn ontwerpachtergrond heeft me geleerd om mogelijke toekomsten concreet en voorstelbaar te maken. Als sociaal ontwerper leerde ik verschillende perspectieven te verbinden en als adviseur en onderzoeker in duurzaamheidstransities heb ik een stevige systeemblik ontwikkeld. Die combinatie van verbeelding, verbinding en analyse vormt voor mij een sterke basis voor toekomstverkenningen.
Waarom wilde je werken bij STT?
STT spreekt me aan vanwege de maatschappelijke duiding en de blik op de lange termijn. We brengen verschillende perspectieven samen en ontwikkelen meerdere toekomsten die maatschappelijk relevant zijn. Dat vind ik belangrijk. In een tijd waarin toekomstbeelden vaak gedomineerd worden door marktlogica en big tech, zie ik het als een belangrijke opgave om alternatieve perspectieven te ontwikkelen met toekomsten die ook sociaal, ecologisch duurzaam en menswaardig zijn – niet als doel op zich, maar als middel om technologie, beleid, mens en domeinen met elkaar te verbinden.
Welk onderwerp ga je verkennen en wat zijn jouw eigen ervaringen hiermee?
Mijn verkenning richt zich op de toekomst van een klimaatbestendige leefomgeving. De leefomgeving fascineert me omdat alles daar samenkomt: wonen, werken, natuur, cultuur en economie. Het is de plek waar we ons dagelijks leven vormgeven en die we delen met ander leven. De klimaatopgave maakt dat extra urgent: we moeten ons aanpassen aan extremer weer, terwijl we tegelijk de oorzaken willen beperken. Die opgaven hangen samen, maar kunnen ook botsen – en dat spanningsveld maakt dit onderwerp voor mij bijzonder interessant.
In mijn eerdere werk aan bewonersparticipatie in gebiedsontwikkeling heb ik gezien hoe individuele wensen en grote opgaven zelden vanzelf samenlopen. Tegelijk merk ik dat de urgentie in de praktijk nog te vaak wordt onderschat. Dat motiveert mij om hieraan te werken.
Je verkenning raakt aan veel domeinen: van (woning)bouw tot waterbeheer en natuur. Hoe ga je die breedte aanpakken en wat mag er zeker niet ontbreken?
Het vinden van de juiste balans tussen breedte en diepte wordt een uitdaging. Energie, bouw, mobiliteit, landbouw en grondstoffengebruik staan op mijn radar. Deze ontwikkelingen leggen een claim op de ruimte, net als verstedelijking en infrastructuur. De uitdaging is om die opgaven op een rechtvaardige en houdbare manier met elkaar te verbinden.
Wat daarin zeker niet mag ontbreken is het lokale perspectief: de rol van gemeenschappen, initiatieven en het maatschappelijk middenveld. Ik wil ook voorkomen dat de leefomgeving alleen als ruimtelijke puzzel wordt benaderd. Gedragsverandering en de manier waarop we onze systemen en instituties organiseren, moeten nadrukkelijk meedoen. En dan is er de spanning tussen klimaatmitigatie, adaptatie en klimaatschade. Hoe succesvoller we zijn in het beperken van klimaatverandering, hoe minder ingrijpend de aanpassingen hoeven te zijn en hoe beperkter de schade die we alsnog moeten opvangen. Ook die dimensie wil ik scherp houden.
Wat hoop je dat het STT-netwerk aan jouw verkenning heeft?
Ik hoop dat de verkenning mensen en partijen met elkaar verbindt en dat de toekomstbeelden terugkomen in de keuzes die we vandaag maken. Niet bij scenario's blijven, maar handvatten bieden om samen in beweging te komen. En zichtbaar maken welke gewenste toekomsten er nu al zijn, zodat we die bewust kunnen koesteren en versterken.
Daarvoor moeten toekomsten invoelbaar zijn. Dat kan door ze te verbinden aan echte mensen of initiatieven die nu al bestaan, krachtig verbeeld of interactief gemaakt. Een toekomst wordt pas echt interessant als je je kunt voorstellen hoe het is om erin te leven en als je voelt dat je zelf een rol kunt spelen.