Horizonscan 2055: eerste uitkomsten Circulaire Samenleving

De transitie richting een circulaire samenleving betreft de ontwikkeling van een samenleving waarin de productie en consumptie van goederen en voedsel binnen de draagkracht van de aarde blijft blijven en waarbij schade aan natuur en ecosystemen wordt voorkomen of hersteld. 

Nederland wil in 2050 volledig circulair en klimaatneutraal zijn, met een economie met zo min mogelijk afval, uitstoot en vervuiling, zonder nodeloze verspilling van grondstoffen en zonder negatieve effecten op levende natuur en milieu.

Met behulp van online publieksconsultatie-tool Polis hebben we verschillende stellingen voorgelegd aan een brede groep respondenten. De AI van Polis helpt vervolgens om te zien over welke onderwerpen consensus, onzekerheid of verdeeldheid bestaat.

Concensusstatements zijn stellingen die breed worden gedragen, zelfs door deelnemers met tegengestelde meningen op andere punten. 

De online publieksconsultatie laat zien dat respondenten de transitie richting een circulaire samenleving niet (puur) als een optimalisatievraagstuk met betrekking tot materialen-, voedings- en energieproductie en consumptie beschouwen. 

Zij zien deze ook vooral als een sociale transitie, waarin nieuwe antwoorden gevonden moeten worden op hoe men zich verhoudt tot elkaar, de toekomst en de planeet.

Polis onderscheidt op het gebied van onze publieksconsultatie rond Circulaire Samenleving verschillende groepen respondenten (zgn. Opiniegroepen) die zich sterk onderscheiden van de andere:

• de idealen van de circulaire economie niet botsen met een ambitie om strategische autonomie te realiseren. Er bestaat immers een grote kans dat we, om onze doelstellingen te realiseren, energie en grondstoffen uit andere landen (moeten) gaan importeren. 

• AI-systemen een effectief middel kunnen zijn om ecosystemen te beschermen, herstellen en ontwikkelen. 
  
  
• traditionele kennis, van onder andere van inheemse volken, misschien waardevoller is voor een duurzame toekomst van mens en planeet dan technologische innovatie. 

• praktische en technologische oplossingen om materialen- en energieverbruik en CO2-uitsoot te verminderen, niet zullen leiden tot nieuwe maatschappelijke statusverschillen.

Respondenten twijfelen vooral over welke middelen, technologieën, gedragsaanpasskingen en kennisbronnen daadwerkelijk effectief en wenselijk zijn om een circulaire samenleving te realiseren.

Polis onderscheidt op het gebied van onze publieksconsultatie rond Circulaire Samenleving verschillende groepen respondenten (zgn. Opiniegroepen) die zich sterk onderscheiden van de andere:

• Tech-pragmatisten zien technologie als een praktische en noodzakelijke motor voor de circulaire transitie, en accepteren technologische ingrepen zolang deze helpen uitstoot en schaarste te verminderen, zonder het dagelijks leven sterk te beperken.
• Onvoorstelbaren kunnen zich moeilijk voorstellen dat technologie, gebruiksrechten of nieuwe materialen, productie- en voedselsystemen hun gedrag of consumptie wezenlijk zullen veranderen.
• Evenwichtszoekers zijn respondenten die streven naar een samenleving waarin menselijk gedrag en economische systemen zijn afgestemd op natuurlijke ritmes en ecosystemen

De verschillende opiniegroepen hebben dus heel verschillende voorstellingen van hoe de circulaire samenleving eruit zal zien of gerealiseerd zal worden. Met als uitersten respondenten die technologie willen inzetten om de gewenste omstandigheden te creëren, waarbij ze het niet schuwen om levende natuur te manipuleren  en anderen die hun leven(sstijl) veel meer in balans willen brengen met mogelijkheden en grenzen van de natuurlijke omgeving.

De opiniegroepen die Polis onderscheidt op het gebied van de transitie naar een circulaire samenleving onderscheiden zich dus vanwege hun verschillende visies op de impact die de transitie heeft op het dagelijks leven en welke rol technologie daar mogelijk in kan spelen.

Rond deze ‘breuklijnen’ ontwikkelden we mini-scenario’s om samen met jongeren/studenten, professionals, beleidsmakers en non-usual suspects te bespreken onder welke omstandigheden zij bepaalde technologische ontwikkelingen al dan niet acceptabel zouden vinden. 

Inzichten uit deze offline publieksconsultaties presenteren we in de publicatie.

Technologische ontwikkelingen op het gebied van de circulaire samenleving

Nederland zet in op een aantal technologische innovaties om ondersteuning te bieden bij de transitie richting een circulaire samenleving, zoals:

Engineerings- en fabricagetechnologieën (waaronder biomanufacturing en robotics). Deze richten zich op de ontwikkeling van geavanceerde - [duurzame, circulaire en regeneratieve -] producten en productietechnologieën en –processen.

Life science en biotechnologieën – o.a. t.b.v. substitutie van belastende materialen door geavanceerde, biobased materialen (bijvoorbeeld circulair bouwen) en omzetting van reststromen in nuttige materialen. Hieronder vallen onder andere: 

• Veredeling – het (genetisch) aanpassen/verbeteren van gewassen en dieren, opdat deze passen bij de gewenste systeemveranderingen en bestand zijn tegen ziekten en (weers-)omstandigheden.
• 
  Fermentatie en bioconversie – het benutten van micro-organismen en enzymen om (agrarische) reststromen om te zetten in hoogwaardige, veilige en niet-fossiele producten (bijv. in waterzuivering).

‘Smart Technology’ – inzet van digitale technologieën ((Big) Data Technologie; Sensoren; Artificial Intelligence; Digital Twins; Robotica) om (materiaal- en energie-)ontwikkelings- en productieprocessen te optimaliseren en om het agri-horti-water-food-systeem efficiënter, intelligenter, transparanter, veiliger, adaptiever en weerbaarder en minder schadelijk voor natuur en milieu te maken.