Casper van der Veen (TNO) nieuwe voorzitter STT

Casper van der Veen (48) is Managing Director Strategie, Marketing en Communicatie bij TNO en sinds kort ook bestuurslid en voorzitter van STT. Wie hem wil begrijpen, moet weten dat hij net zo graag een sciencefictionroman openslaat als een strategierapport. De interesse voor toekomstbeelden, strategie en technologie begon al tijdens zijn studie economie in Rotterdam en promotieonderzoek in Amsterdam en is sindsdien alleen maar gegroeid.

Hoe ben je met STT en toekomstdenken in aanraking gekomen?

Ik heb een strategiehart — nadenken over de toekomst is voor mij altijd verbonden geweest met het werk dat ik doe. Bij TNO richten wij ons als strategie, marketing en communicatieafdeling in eerste instantie op de wat meer kortere termijn: welke keuzes moeten we nú maken en hoe vertalen we dat naar strategie voor de komende paar jaren? Maar tegelijkertijd denken we bij TNO ook na over de verre toekomst, met visies richting 2040. De uitdaging is die lange termijn te verbinden met het heden.

Dat is precies wat STT ook doet. STT combineert daarbij de inhoud met het netwerk. Het visualiseren van de toekomst in scenario's en het combineren van technologie met creativiteit. Dat is enorm waardevol en interessant. Ik lees ook graag sciencefiction en herken daar ook het toekomstdenken in; dat soort fantasiewerelden prikkelen je creativiteit, je leert vooruit te denken, traint daarmee je verbeeldingskracht. 

Iets wat je absoluut nodig hebt bij het ontwikkelen van toekomstscenario's. Dat zit een beetje tussen dromen over de toekomst en denken vanuit nu.

Waarom kies je voor deze rol als voorzitter?

Zo'n drie jaar geleden, bij een bijeenkomst in Naturalis (Diner Pensant 2023, red.) kwam ik met STT voor het eerst in aanraking. Ik weet niet eens meer precies welk thema er op tafel lag, maar wat me greep was de zaal: allemaal toekomstdenkers bij elkaar, vanuit heel verschillende achtergronden en organisaties. Ik dacht: hier zit heel veel kracht in. Sindsdien ben ik steeds nauwer betrokken geraakt.

Ik ben dus al sinds mijn start bij TNO betrokken bij STT en zag dat er enorme potentie lag. Het inspireert me en ook het contact met de mensen van STT is erg goed. Daar zit een grote drive en ontzettend veel energie. Dat werkt aanstekelijk en motiveerde me om te kijken wat er nog meer in zat en wat ik kon brengen om de stichting te helpen.

Waar zit voor jou de grootste waarde van STT?

Jullie brengen de kennis mee om toekomstdenken binnen organisaties te laten landen én de tools om dat te vertalen naar keuzes die nu nodig zijn. 

Wat wij als TNO ontvangen vanuit het netwerk is ook heel waardevol: een stukje realisme bij de dromen die we hebben. STT is een kleine stichting met veel kennis, maar dat toekomstdenken wordt enorm verrijkt door de beelden van andere partnerorganisaties. Wij (TNO) hebben natuurlijk onze eigen visies; juist die inzichten uit totaal andere werkvelden en organisaties zijn waardevol. Zo helpt STT het toekomstdenken in Nederland als geheel verder.

Voor TNO specifiek biedt het ook een plek voor onze eigen toekomstdenkers, mensen die zich bezighouden met technologie, arbeid, preventieve gezondheidszorg, om andere toekomstdenkers te ontmoeten en beelden uit te wisselen. Voor TNO specifiek biedt het ook een plek voor onze eigen toekomstdenkers, mensen die zich bijvoorbeeld bezighouden met roadmaps rond technologie, arbeid, preventieve gezondheidszorg, om andere toekomstdenkers te ontmoeten en beelden uit te wisselen. We werken momenteel ook samen met STT aan een stuk over strategische autonomie. Er zijn heel veel raakvlakken.

Welke thema's hoop je dat STT verder gaat verkennen?

Drie thema's springen er voor mij uit. Ten eerste de toekomst van AI en de rol die het kan spelen in ons werk en dagelijks leven, juist omdat er nog zoveel onbekend is en die onzekerheid het interessant maakt om te verkennen. 

Ten tweede energie: hoe ziet ons energienet er straks uit en hoe brengen we vraag en aanbod bij elkaar? 

En ten derde chips en semicon, ook daar speelt ontzettend veel en zien we veel mogelijkheden en richtingen waartoe het zich kan ontwikkelen. Zowel in ontwikkeling van technologie als ontwikkelingen op geopolitiek vlak. 

Dat speelt echt in Nederland. Elk van deze thema's raakt direct aan wat TNO doet en aan wat we maatschappelijk moeten doordenken.

Wat zie jij als de grootste uitdaging voor STT de komende jaren?

De verkenningen zijn kwalitatief sterk, soms zelfs zo grondig dat ze als proefschrift zouden kunnen doorgaan. Maar niet iedereen leest een dik rapport. De uitdaging is: hoe vertalen we die inhoud naar toegankelijkere vormen? Dat kunnen interviews zijn, cursussen (De Nationale Toekomstcursus, red.), een theatershow — noem maar op. STT, met Rudy voorop, is zich daar enorm in aan het ontwikkelen en daar krijg ik veel energie van.

Ik denk ook dat STT nauwere betrokkenheid bij de politiek van grote waarde kan zijn, zonder daarin een standpunt in te nemen. Technologie komt razendsnel op ons af en politieke partijen moeten nú nadenken over wat de impact daarvan is. Dat gesprek faciliteren, daar zie ik de rol van STT heel duidelijk terug.

Nauwere betrokkenheid in de politiek zorgt er ook voor dat toekomstdenken toegankelijker kan worden. Zo maken we de relevantie van dat langetermijndenken heel tastbaar.