De toekomst van de democratie

Democratie is meer dan de mogelijkheid om te kunnen stemmen tijdens verkiezingen. In een democratie worden vrijheden en rechten van burgers beschermd. Denk bijvoorbeeld aan de vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy. Door de inzet steeds autonomere technologieën kunnen dergelijke vrijheden en rechten onder druk komen te staan. Zo gebruikte de Nederlandse overheid het Systeem Risico Indicatie (SyRI) om fraude te bestrijden op het gebied van toeslagen, belastingen en uitkeringen. Op basis van gegevens over onder andere werk, inkomen, pensioenen en schulden berekende het systeem wie er mogelijk zou kunnen frauderen. Met name in kwetsbare wijken werd hierdoor iedereen ‘bij voorbaat verdacht’ en werden privacy rechten geschonden. Dit roept de vraag op hoe de toekomst van onze democratie eruit kan zien onder invloed van deze nieuwe technologieën.

Democratische beginselen

‘De democratie is in zwaar weer’, is een veelgehoord statement. En niet geheel onterecht. In 2019 liet de documentaire ‘The Great Hack’ zien dat organisaties als Cambridge Analytica stelselmatig data inzetten om verkiezingsuitslagen te beïnvloeden. Fake news verspreidt zich in een rap tempo en complottheorieën vieren hoogtij. Toepassingen op het gebied van gezichtsherkenning zetten ons recht op privacy steeds verder onder druk. Wat is de invloed van autonome technologieën op de toekomst van de democratie? Om dit te onderzoeken worden vijf democratische beginselen onder de loep genomen:

  1. Vrije en eerlijke verkiezingen
  2. Transparantie en vrijheid van informatie
  3. Onafhankelijke media en persvrijheid
  4. Burgerlijke vrijheden en rechten
  5. Scheiding der machten

Overleeft de democratie artificiële intelligentie?

Deze toekomstverkenning borduurt voort op de inzichten uit de toekomstverkenning naar artificiële intelligentie (AI). Hierin lag de focus op de impact van AI op besluitvorming in de toekomst. Democratie is maatschappelijke besluitvorming. Wie mag waarover meebeslissen? Steeds meer mensen hebben het gevoel dat hun mening niet meer meetelt. En als samenleving lijken we steeds meer moeite te hebben om met elkaar overeen te komen wat waar is en wat niet. Ontwikkelingen binnen AI lijken deze polariserende werking nog verder te versterken. In dat opzicht is niet de democratie in zwaar weer, maar met name om de politieke invulling ervan, het vertrouwen in deze invulling en de spanningen in de samenleving die hierdoor ontstaan. Wil jij hierover meedenken? Neem dan contact op met projectleider Rudy van Belkom.