Post-corona weet iedereen: vroeger was inderdaad alles beter

‘Eigen haard is goud waard’, ‘Bloed is dikker dan water’, ‘Beter een goede buur dan een verre vriend’; het lijken misschien achterhaalde concepten in het tijdperk waarin de gemiddelde twintiger kan vertellen over haar wereldreizen, en waarin sociale contacten voor een belangrijk deel bepaald worden door digitale berichten uitwisselen met vrienden. Door het SARS-Cov-2 coronavirus denken we hier ineens massaal heel anders over. We merken dat juist onze sociale contacten nu zo belangrijk zijn. De verplichte 1.5 meter afstand tussen personen lijkt groter dan we ooit hadden kunnen denken. Buren kunnen tijdens verplichte quarantaine, of zelfs ziekbed thuis, een onmisbare rol spelen in het voorzien in levensbehoeften. En wat blijkt men het meest te missen nu sociale contacten worden ontmoedigd? Fysiek contact met familie en vrienden. Die familie is ook hetgeen dat het eerst en vaakst wordt opgezocht zodra de mogelijkheid zich enigszins voordoet, bijvoorbeeld in de vorm van een ‘stoepbezoek’ met goed weer.
Als het moet, dan kan het. Het idee dat het onmogelijk is dat iedereen thuiswerkt, dat afspraken altijd in persoon moeten plaatsvinden en dat medische consulten altijd in het ziekenhuis moeten zijn, blijkt toch meer rekbaarheid te bevatten dan voorheen gedacht. Door het geforceerde thuiswerken is een prettige plek om dit dag in, dag uit te doen, acuut onbetaalbaar geworden. Een goede balans vinden om te leven en werken, eventueel samen met de rest van je gezin, is essentieel om het coronatijdperk door te komen. Hierdoor zijn problemen waar al jaren aandacht voor was, zoals de dagelijkse files en de hoge stikstofuitstoot opeens (gedeeltelijk) opgelost.

Ineens ziet eenieder de rust die een gelokaliseerd leven brengt. Mensen die de wereld over reisden voor hun werk zien hun kinderen nu met de dag opgroeien. Jongeren die zich een slag in de rondte haastten om alle verwachtingen rondom carrière, fitheid, uiterlijk en sociaal gedrag waar te maken komen nu meer in balans. Minder aanwezigheid van mensen in infrastructuur leidt tot een opbloei van natuurlijke activiteit.

Al deze fenomenen deed de auteurs van dit essay zich afvragen: was vroeger dan inderdaad alles beter, zoals veel oudere generaties ons al jaren proberen te vertellen? En, misschien nog wel belangrijker: moeten we wellicht willen dat de situatie zo blijft? Aan de hand van een aantal gesignaleerde coronatrends[1] schetsen we een toekomstbeeld voor de tijd na corona: zijn de trends blijvertjes, tijdelijke hypes, of niet-bestaand?

1: Natuur is al jaren bezig hip te worden

Zoveel mogelijk biologisch, plantaardig en lokaal; het is allang niet meer alleen maar het credo van de vage spirituele types in hun midlifecrisis. Sterker nog; het is juist een fenomeen dat bij de aller populairste en rijkste jongeren garantie voor succes biedt. Opmerkelijk, aangezien het jarenlang vanzelfsprekend was dat producten dicht uit de buurt kwamen. Men wist niet beter; een andere optie was er simpelweg niet. Met de opmars van het kapitalisme en de consumptiemaatschappij werden producties torenhoog gedreven en steeds kunstmatiger. Terug naar lokaal en onbewerkt werd daarmee een bewuste keuze voor iets anders. Door de coronapandemie is deze trend versneld, en wij verwachten dat hij blijft. Is het immers niet heerlijk overzichtelijk om je melkproducten gewoon weer door de boer aan de deur geleverd te krijgen en je groente en fruit uit de lokale buurtmoestuin te halen? Concluderend: coronatrend 1 is een blijvertje.

2: Terug naar de basis

Doordat de snelheid even uit het leven is gehaald, is er tijd om aan andere dingen te denken. De dagen zijn grotendeels hetzelfde, uitslapen tot kort voor het begin van je werkdag is normaal en privé en werk lopen volledig door elkaar heen, alles op dezelfde plek – je huis. Sommige mensen eten wanneer ze trek hebben, gaan er even tussenuit als ze zich niet meer kunnen concentreren, werken een halve dag zodat ze de andere helft met hun gezin kunnen doorbrengen. Het idee van een uitje wordt gereduceerd tot een rondje hardlopen, een wandeling in het bos met de kinderen of zelfs een bezoekje aan de supermarkt.
Men kan zich voortdurend afvragen: wat vind ik nu echt belangrijk? Hoe voel ik me? Waarom heb ik nu wel tijd om te sporten, of om vrienden en familie te bellen? Of juist het tegenovergestelde: waarom zou ik ooit iets anders willen doen dan uren op de bank doorbrengen met een goed boek, lekker in afzondering? Al die zelfreflectie levert ongetwijfeld nuttige inzichten op die de isolatiegeneratie de rest van hun leven met zich meedraagt. Toch denken we dat er na een periode van reflectie ook weer een periode van groei moet komen. We bestempelen coronatrend 2 daarom tot: tijdelijke hype.

3: Ik weet het beter dan de leraar

Wanneer de scholen dichtgaan dan komt het thuisonderwijs om de hoek kijken. En al snel blijkt, leraar zijn is nog niet zo gemakkelijk. Met je kind rekensommen doornemen en hen het principe van staartdelingen uitleggen, waarna je kind je verward aankijkt en aangeeft dat dit toch echt op een hele andere manier gaat. Ouders moeten zichzelf opnieuw onderwijzen alvorens ze hun kinderen kunnen onderwijzen. Ook de combinatie met werk is niet altijd even gemakkelijk.
Digitalisering binnen het onderwijs is in een rap tempo opgezet en uitgerold. Waar leraren eerst bang waren voor het digibord, moesten zij nu binnen korte tijd digitaal lesgeven via Teams en videogesprekken voeren met hun leerlingen. Corona heeft ervoor gezorgd dat dit in een stroomversnelling is gegaan. En in sommige gevallen is het ook daadwerkelijk efficiënter.
Ook worden de verschillen in thuissituatie zichtbaar waardoor ongelijkheid toeneemt. De sociaaleconomische positie van de ouders heeft effect op de mate waarin kinderen thuis worden begeleid. Hoe hoger de ouders zijn opgeleid, hoe beter het kind begeleid wordt [2].
Maar school is meer dan alleen onderwijs. Sociale interactie met vriendjes en ook de juf of meester worden enorm gemist. Ook het aantal zorgkinderen in de klas blijkt groter dan van tevoren ingeschat. De sociale functie van de school is van wezenlijk belang. We verwachten daarom dat contactonderwijs de gouden standaard blijft, eventueel met een gedeelte van het onderwijs dat thuis kan worden gegeven. We categoriseren coronatrend 3 daarom als niet-bestaand.

4: Overal veilig

Niet geheel onbelangrijk: tijdens de coronapandemie zijn de gerapporteerde criminaliteitscijfers historisch laag [3]. Inbreken is immers niet gemakkelijk, met iedereen die zijn eigen huis goed bewaakt. Zakkenrollen op straat is door het ontbreken van menigtes onmogelijk geworden. Er worden wereldwijd veel minder auto’s gestolen, mensen vermoord of overvallen gepleegd op straat. Dit lijkt een no-brainer: natuurlijk is deze trend iets om zo te houden! Helaas lijkt deze trend mooier dan hij is. Interpol bereidt zich voor op een toename van drugscriminaliteit na de lockdown. Nieuwe vormen van oplichting – bijvoorbeeld rondom persoonlijke beschermingsmiddelen voor de zorg – zijn al volop in het nieuws geweest. Helaas moeten we coronatrend 4 daarom de conclusie geven: niet-bestaand.

Allemaal een beetje kluizenaar

Maar beweren we dan dat we, als COVID-19 een vaag begrip is geworden in de archiefkasten van onze herinnering, met zijn allen vrijwillig als kluizenaars blijven leven? Dat we de dag beginnen met een ochtend(sport)activiteit, elke dag samen ontbijten, om 8:59 alleen maar onze computers op hoeven starten om aan het werk te kunnen? Dat elk kind het de normaalste zaak van de wereld vindt dat je een deel van je opleiding thuis krijgt? En, dat we hier tegelijkertijd nog volop van genieten ook?
Nee, we denken niet dat het zover zal komen. Wat we wel verwachten, is dat een aantal elementen van de versnelde coronatrends zullen blijven. Een aantal dingen waren vroeger ook echt beter: er was meer rust in dagritmes en verplaatsingen, er werd minder ‘gesleept met eten [4]’ en er was meer tijd met het gezin. Nu we – naast de coronapandemie – ook in onzekere tijden zitten met betrekking tot het klimaat, verwachten we dat het aantal menselijke verplaatsingen wel structureel verminderd blijft, post-corona. Ook zal het kantoorlandschap er blijvend anders uitzien, al is het alleen maar omdat werknemers vaker de voorkeur geven aan thuiswerken – en nu hebben gezien dat dat kan. Hetzelfde geldt voor het fileprobleem en het stikstofprobleem: deze pandemie laat overduidelijk zien dat deze zaken wél oplosbaar zijn. Laten we hopen dat deze abrupte druk op de reset-knop van de wereld mensen doet inzien dat een béétje minder drukte, een béétje meer lokaal en een béétje vaker thuis, uiteindelijk voor iedereen beter is.

Wieke Haakma (NWO) & Nanda van der Stap (TNO)

  1. Coronatrend, de: een beweging in gedrag van mensen die overeenkomt met hoe zaken vroeger gingen, en die in coronatijd ineens weer normaal of zelfs hip is geworden.
  2. Thijs Bol | Inequality in homeschooling during the Corona crisis in the Netherlands. First results from the LISS Panel ~ working paper | 2020
  3. Covid nostra | The pandemic is creating fresh opportunities for organised crime –And governments are not paying attention. The economist. 16 May 2020. https://www.economist.com/international/2020/05/16/the-pandemic-is-creating-fresh-opportunities-for-organised-crime
  4. W. Woliner – van der Weg, dochter van een Friese aardappelboer, ca. 2010.

Lees verder: 4x Nederland Normaal

  1. Inleiding & Voorwoord
  2. Scenario 1 – Zakelijk Normaal
  3. Scenario 2 – Zorgvuldig Normaal
  4. Scenario 3 – Zelfstandig Normaal
  5. Scenario 4 – Zelfbewust Normaal
  6. Essays over Nederland Normaal
  7. Nawoord

De toekomst is nooit af en dus zijn scenario’s nooit definitief. De hier beschreven scenario’s zijn versie 1.0 en we nodigen, nee, dagen de lezer uit om de scenario’s niet alleen toe te passen, maar ook te becommentariëren en uit te werken op specifieke thema’s. En dat zo mogelijk met ons te delen. Daarmee worden deze scenario’s wat ze moeten zijn: levende documenten.  

Meer weten, bijdragen?
Mail naar vanderduin@stt.nl, directeur STT