Samenleving vergt ander onderwijs

7 juni 2018

Op 7 juni is tijdens het Toekomstfestival, georganiseerd door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen in samenwerking met STT, de nieuwe STT publicatie ‘Het Eeuwige Leren. Over Leren, Technologie en de Toekomst’ gepresenteerd in het NEMO in Amsterdam. Het eerste exemplaar werd door projectleider Dhoya Snijders en voorzitter Klankbordgroep Anja Oskamp aangeboden aan Marjan Hammersma, secretaris-generaal bij het ministerie van OC&W.

Kanteling onderwijs door technologie

Tijdens het middagprogramma presenteerden Anja Oskamp en Dhoya Snijders de resultaten van de toekomstverkenning. Daarin stond de vraag centraal hoe technologie ons onderwijs doet kantelen. Dhoya ging tijdens zijn presentatie allereerst terug in de tijd. Wat kunnen we leren van het verleden? Hij concludeerde dat de technologie in het onderwijs langzamer gaat dan gedacht. Een uitspraak van Thomas Edison uit 1922 illustreert dat: ‘Film zal een revolutie teweeg brengen in ons onderwijssysteem en zal over een paar jaar grotendeels, zo niet volledig, het gebruik van studieboeken vervangen. Met film zou het eindelijk mogelijk moeten zijn om 100% efficiëncy te behalen.’ Dit was een reactie van bijna 100 jaar geleden. Een kleine veertig jaar geleden dacht men er zo over: ‘Als we naar de toekomst kijken, zien we geen scholen en geen leraren meer. Schoolwerk bestaat misschien ook niet meer. In plaats daarvan zal je huiswerk moeten maken, want je zult alles thuis leren met behulp van je eigen video-computer.’ Die video-computer heet nu iPad, maar alles thuis leren, en alles via de iPad leren…

Verschillende meningen

Zover zijn we (nog) niet. In de documentaire ‘Leren Leren Leren’, die tijdens het middagprogramma in première ging, komt onder meer een docent van een school aan het woord waar onderwijs via de iPad wordt gegeven. Zij zegt dat de leraar onmisbaar blijft ondanks het gebruik van die iPad. ‘Met 300 leerlingen die ik in de week zie, kan ik niet per persoon op maat les geven. Dus gebruiken ze een boek of de iPad, “het boek achter glas”.’ Een andere docent kijkt daar anders tegenaan: ‘Ik loop rond en vertel en spreek. Ik kijk wat ze lastig vinden, op de computer kan ik monitoren of ze het doel beheersen. De leerlingen zijn zo allemaal op hun eigen niveau bezig.’

Naast deze docent geven onder andere filosoof en schrijver Henk Oosterling, professor mediapsychologie Elly Konijn en enkele andere docenten hun visie en reactie op het leren in de toekomst. Dat er op het gebied van onderwijs dingen gaan veranderen is duidelijk. Filosoof en schrijver Henk Oosterling sloot de documentaire als volgt af: ‘We moeten ons zodanig leren bewegen in systemen, dat we de kennis die zich aandient, gebruiken. We moeten leren omgaan met die kennis. De samenleving van nu vergt ander onderwijs.’

Delphi-studie

Dhoya Snijders ging tijdens zijn presentatie verder in op de opbouw van de verkenning. Voorts ging hij dieper in op de resultaten van een Delphi-studie onder 66 bestuurders naar de verwachtingen en wensen op het gebied van onderwijs en technologie. Bijna driekwart van hen gaf aan dat zij verwachten dat technologische ontwikkelingen in 2040 een positieve invloed zullen hebben op het menselijke vermogen om te leren. De helft van hen verwacht dat technologische ontwikkelingen hun eigen leerproces ingrijpend zullen verbeteren.

Samenwerken met stakeholders

Anja Oskamp, rector magnificus van de Open Universiteit en voorzitter van de klankbordgroep, nam vervolgens het stokje over. ‘Na de schooltijd wordt het formele leren minder gefaciliteerd. Dat is vreemd, want bijna alle respondenten van de Delphi-studie vinden dat een leven lang leren de norm moet zijn. Over tien jaar zijn bepaalde banen er niet meer, dus moeten we blijven leren. Leren moet dus normaal worden en daar moeten we hard aan werken. Lesprogramma’s moeten meer op de leerlingen, van welke leeftijd ook, toegespitst worden. Het onderwijs moet ook meer samenwerken met stakeholders, daar biedt technologie de mogelijkheden voor. Belangrijke vraag daarbij zal zijn hoe je de student centraal stelt in een technologische omgeving.’

Vier lessen

‘De studie ‘Het Eeuwige Leren’ leert ons vier lessen: leer van het verleden, anticipeer op de door technologie gedreven toekomst, zorg dat leren normaal is en niet stopt op je 22ste en verbreed de discussie over de onderwijstechnologie. Belangrijk is om daar met elkaar over te blijven praten. Deze toekomstverkenning geeft daar handvatten voor.’

Veel inzichten

Hierna vond de overhandiging van het boek ‘Het Eeuwige Leren’ door Dhoya Snijders en Anja Oskamp aan Marjan Hammersma plaats. Zij reageerde nog kort: ‘STT heeft OCW met deze documentaire en deze uitgave veel inzichten gegeven. Het is duidelijk: onderwijstechnologie dient één doel en dat is mensen op te leiden voor de samenleving.’

Over de publicatie

De publicatie is te downloaden of in hard copy aan te vragen.