Een decennium Masterclasses bij de overheid

22 oktober 2019

Dit jaar wordt voor het tiende achtereenvolgende jaar een Masterclass ‘Toekomstverkenning in de praktijk’ georganiseerd door het Leer- en Ontwikkelplein. Dat is een samenwerkingsverband binnen de Ministeries van Sociale Zaken & Werkgelegenheid (SZW), Onderwijs, Cultuur & Wetenschappen (OCW) en Volksgezondheid, Welzijn & Sport (VWS). STT-directeur Patrick van der Duin verzorgt deze Masterclass, bestaande uit zes bijeenkomsten, in nauwe samenwerking met Max Herold, consultant, facilitator en procesexpert bij het Ministerie van SZW. Waarom deze Masterclasses? Max Herold gaat er dieper op in.

Bredere kennis en breder netwerk

Max Herold: ‘Zo’n tien jaar geleden constateerde ik binnen het ministerie een latente behoefte aan kennis over hoe om te gaan met het bepalen van het beleid voor de lange termijn. Zelf hanteerde ik daar een aantal praktische toekomstverkenningsmethoden en technieken voor, maar ik wilde er iemand bij betrekken die er breder in thuis was dan ik en die ook een breder netwerk had. Ik wist dat Patrick van der Duin was gepromoveerd op het thema Toekomstverkenning, dus heb ik hem gepolst om samen een Masterclass op dit gebied te ontwikkelen. Hij was toen nog niet in dienst van STT, maar werkte bij de TU Delft. Toen Patrick bij STT ging werken, is de samenwerking onder dezelfde condities voortgezet.’

Inbreng STT

Het voordeel van de inbreng van STT was dat de basis breder werd. Naast Patrick kon het ministerie ook een beroep doen op de inzet en kennis van de toekomstverkenners van STT. Max Herold: ‘De kwaliteit van de Masterclass is er door de betrokkenheid van de superenthousiaste STT’ers nog meer door gestegen. Zeker door de inbreng van verschillende onderzoeksopdrachten die zij regelmatig voor Ministeries uitvoeren over maatschappelijk relevante vraagstukken.’

Werkwijze

Tijdens Masterclasses worden meerdere methodes aangereikt die ook in de wetenschap zijn geaccepteerd als manieren om gerichte toekomstverkenningen te doen. Hoe werkt het? Max Herold: ‘Stel je bent als beleidsambtenaar verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het toekomstige beleid met betrekking tot maatschappelijk relevante thema’s. Dan denk je na, samen met anderen, over mogelijke maatregelen. Je wilt dan ook graag weten hoe die in de toekomst gaan uitwerken. Belangrijk daarbij is dat je niet gaat nadenken over één type werkelijkheid die in de toekomst kan plaatsvinden, maar over plausibele meervoudige werkelijkheden naast elkaar. Kun je die enigszins in kaart brengen, dan kun je twee dingen in ogenschouw nemen. Ten eerste wat zijn de consequenties van de uitvoering van een maatregel of interventie vanuit de overheid in die verschillende toekomstige werkelijkheden. Maar tegelijkertijd kun je ook terug redeneren: als zo’n werkelijkheid reëel en plausibel is, hoe moeten we daar dan nu op reageren. Dat moet wel systematisch onderbouwd gebeuren. In de Masterclass bieden we keuzes want niet elke methode is geschikt voor ieder type vraagstuk.’

Bewust maken

Samen met de ministeries fungeert STT voor de Masterclass als opleidingsinstituut. Max Herold: ‘STT is daarnaast ook een “bewustzijnsinstituut”. Ze maken mensen en organisaties bewust van hoe je naar trends kunt kijken en hoe je ze kunt detecteren. Vervolgens zetten ze je aan het denken hoe je die trends kunt omzetten in werkelijkheden die je als testcontexten kunt gebruiken. Kort gezegd staat STT in deze voor: bewustzijn creëren – een netwerk aanreiken – het concrete toepassen.’

Belang STT

Op de vraag hoe hij het belang van STT omschrijft, antwoordt Max Herold: ‘STT komt niet alleen bij overheden, maar ook daarbuiten. Ik zie daar twee voordelen in. Allereerst brengen ze ons in contact met de “buitenwereld” en zetten onderwerpen op de agenda waar de deelnemers van ministeries in de Masterclass misschien niet direct aan denken. Dat levert een inhoudelijke vruchtbare kruisbestuiving op. Ten tweede worden ons andere netwerken aangeboden van waaruit wij nieuwe inzichten krijgen, danwel overeenkomstige problemen signaleren. Zo kunnen wij met elkaar ‘leren van de toekomst’ zonder dat het direct politieke consequenties heeft. We zijn blij met STT en met Patrick van der Duin. Ik werk al tien jaar ontzettend plezierig met hem samen. Hij is bevlogen, heeft passie voor zijn vak. Ook de sfeer tijdens de Masterclasses is altijd uiterst plezierig. Zeker als we onderling plaagstootjes uitdelen (hij is in mijn ogen fan van de “verkeerde” voetbalclub en vice versa). Want humor geeft ook sfeer aan het leren in een bijeenkomst.’