Bespiegelingen over de civil society in 2035

11 december 2019

Eind november 2019 werd het boek ‘Toekomstbeelden van de maatschappij. De civil society als voorhoede van de samenleving in 2035’ officieel gelanceerd tijdens een bijeenkomst georganiseerd door het STT en het NTV. Hans Nijeboer overhandigde het eerste exemplaar aan Paul Dekker van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Tijdens de bijeenkomst spraken, naast auteur Hans Nijeboer, ook strategisch adviseur René Cuperus, Rien Fraanje, secretaris-directeur Raad voor het Openbaar Bestuur, Govert Buijs van de Vrije Universiteit en Paul Dekker.

René Cuperus: ‘Elk land heeft zijn eigen Brexit’

René Cuperus schreef het voorwoord voor het boek. ‘Het is heel complex om in deze tijd een toekomstverkenning te doen over een abstract begrip als Civil Society. Om eerlijk te zijn ben en blijf ik sceptisch over dat begrip. We zitten momenteel in een complexe transitie en dat betekent conflict, strijd, weerstand. In de Civil Society wordt die strijd weg gemanoeuvreerd.

Waar ik ook aandacht voor vraag is het feit dat we volgens de experts in de Aziatische eeuw leven. Naar mijn gevoel heeft Azië de 20e eeuw overgeslagen en zitten wij, Europa en Amerika, eigenlijk nog in de 20e eeuw. Hoe gaat de Civil Society, zelfregulerende burgers met veel vrije tijd en veel goodwill, standhouden in die Aziatische eeuw? Ik vraag mij dat af.

Elk land heeft momenteel zijn eigen Brexit. In Frankrijk zijn het de gele hesjes, in Nederland zijn dat de opstanden op het Malieveld. Er is dus ook in Nederland een clash ontstaan tussen de dynamische steden en de gebieden in de periferie die eigenlijk zijn opgegeven in de high tech samenleving van de 21e eeuw. Er ontstaan nieuwe scheidslijnen, nieuwe kloven en die bepalen meer het klimaat en het toekomstdenken dan het voor mij zonnige begrip Civil Society.’


Rien Fraanje: ‘Een nieuw bestuursmodel creëren?

‘Een belangrijke pijler onder het idee van Civil Society is representatie. Ons hele bestuursmodel is met overleg gebaseerd op het idee dat we organisaties in het maatschappelijk middenveld hebben. Zij hebben een bepaalde achterban waar ze voeling mee hebben en door gevoed worden. Maar daar is nu nog nauwelijks sprake van. Sociale media verenigt nu veel meer en bepaalt daarmee het tempo en de toon van het debat. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de afnemende ledentallen van politieke partijen. Die zijn steeds eenzijdiger samengesteld en vertegenwoordigen niet meer de brede diversiteit van de samenleving. Dus zijn politieke partijen de voeling met de samenleving aan het verliezen.

Ook binnen de politiek vindt een verschuiving plaats en gaat men op zoek naar nieuwe modellen in de vorm van het sluiten van akkoorden met de “samenleving”. Maar wie mag er aan tafel en wie vertegenwoordigen ze? En is het nog wel representatief? Is het akkoord dan wel legitiem? Moeten we dus een nieuw bestuursmodel creëren? Dat antwoord is niet eenvoudig te geven. Het boek is een hele mooie start om na te denken hoe we daar handen en voeten aan kunnen geven.’

Govert Buijs: ‘De handen ineen slaan’

‘We moeten af van lineair denken en dat is een fundamentele bewustzijnsverandering. Waarom? De nieuwe Civil Society wil buiten alle georganiseerde kaders om zaken niet agenderen. De future leaders willen niet volstaan met simpele maatregelen, ze zijn op zoek naar een spirituele dimensie en willen buiten de logica van de markt en winstverwachtingen nadenken hoe ze de samenleving in de toekomst willen inrichten.

Civil Society is voor mij het vermogen dat mensen hebben om nieuwe ruimtes te creëren, soms voor even, soms langer. De vorm verandert continu. Er kunnen nieuwe vormen van solidariteit ontstaan, zoals coöperatieve structuren. Zoals ik al zei, future leaders willen op een andere manier ondernemen en gaan met elkaar verbanden creëren. Daarbij gaat het niet over de winstcijfers, maar over wat hen drijft. We moeten die ruimte dus gaan erkennen. Doen we dat niet, dan kunnen we de democratie beter stoppen. Maar kunnen wij ruimtes in de samenleving creëren en faciliteren? Dat is overheidsbeleid en wat wordt dan de rol van marktpartijen? Ik zou ervoor willen pleiten dat wij de handen ineen slaan en met elkaar het debat aangaan met als doel de samenleving een beetje beter te maken dan hij nu is. Dat is volgens mij de kern van de Civil Society.’

Paul Dekker: ‘Hoe krijgen wij commitment’

‘Ik heb het boek al doorgenomen en constateer dat er aan het einde geen absolute definitie wordt gegeven van het begrip Civil Society. Dat hoeft ook niet. De drie beschreven scenario’s vind ik bijzonder interessant. Het zijn ook belangrijke uitdagingen voor wat wij als een Civil Society beschouwen. Ik zou er nog een vierde scenario aan willen toevoegen: Duurzaamheid. Dit omdat het een belangrijke uitdaging is waar wij allemaal mee te maken hebben.

De subtitel van het boek is ‘De Civil Society als voorhoede van de samenleving in 2035’. Zelf zie ik de Civil Society niet zozeer als een voorhoede, maar meer als de sfeer in de samenleving die ervoor moet zorgen dat alles bij elkaar blijft, dat het leefbaar blijft in de samenleving. Ik wil er graag een ander perspectief bij plaatsen de “Civil Sphere”. Daar gaat het om de grenzen van het burgerschap, om elkaar te erkennen als gelijke burgers.

Kijkend vanuit mijn eigen perspectief zie ik een groot probleem: het wordt steeds moeilijker om commitment te organiseren in de samenleving. We doen veel samen, en dat is prima, maar hoe organiseren wij dat wij het eens worden over bepaalde zaken. Hoe besluiten wij collectief over dwangmaatregelen die zeker nodig zullen zijn bij het realiseren van bijvoorbeeld duurzaamheid? Dat is een van de grote uitdagingen voor de komende jaren.’

Over deze publicatie

‘Toekomstbeelden van de maatschappij. De civil society als voorhoede van de samenleving in 2035’. Prijs hardcopy: € 17,50 incl. BTW (exclusief verzendkosten).
De pdf van deze publicatie is gratis te downloaden.