De man die nee zei – Een verhaal over de toekomst

Door: Ellen Deckwitz
13 september 2018

Het is rond half acht ’s ochtends als ik het landgoed van Charles Weerheijm bereik. Vandaag is het precies een jaar geleden dat hij werd gekozen tot premier van de Europese Unie, en nog geen dag later het ambt naast zich neerlegde, waardoor hij de laatste premier uit onze geschiedenis werd. Wanneer ik hem ernaar vraag, moet hij lachen.

Weerheijm komt ontspannen over. Komende maand wordt hij 95, maar hij lijkt energieker dan ooit. Hij gaat mij voor naar zijn enorme woonkamer, waar aan de wand afbeeldingen van verschillende momenten uit zijn carriere hangen. Zijn beginperiode, halverwege de jaren negentig, toen hij namens de vvd raadslid en later ook wethouder te Groningen was. De kabinetten Kok en Rutte, waarin hij actief was. In de woonkamer hangt, boven de schouw, een grote foto van zijn verkiezingsoverwinning in 2027, als lijsttrekker voor Groen’26.

‘Wat een jonge god was ik hé,’ zegt hij grinnikend als hij me ernaar ziet kijken. Hij schenkt koffie in en neemt plaats.‘Vraag maar raak.’

Goed. U bent jarenlang actief geweest in de politiek. En nadat u tot premier werd verkozen, hield u er ineens mee op.

‘Dat laat zich lastig uitleggen zonder eerst wat op mijn voorgeschiedenis in te gaan. Toen ik eind jaren ’90 de politiek in ging, was dat nog echt een vak. Je begon jong, had misschien een achtergrond als socioloog of advocaat, maar leerde verder alles in de praktijk. Dat moest ook. Democratie was een staatsvorm waarbij het volk haar vertegenwoordiging kiest. Omdat deze vertegenwoordiging verstand van besturen heeft , dankzij jarenlange ervaring.

Dat ging goed tot het begin van de 21e eeuw. Opeens bedachten een paar idioten dat het een goed idee was om de macht van de gekozen bestuurders te ondermijnen. Die dachten van hee, computers. Daar kunnen we heel veel mensen in een hele korte tijd, dezelfde vraag mee stellen, en meteen de resultaten in een grafiekje zien. Poef! En daar was het referendum. Mochten we stemmen of Europa wel of niet een grondwet kreeg.

Vorige maand hebben we dat nog gevierd, de 45e geboortedag van het eerste landelijke referendum.

Ja, omdat het natuurlijk de start was van de huidige staatsvorm. Maar bij de vvd vonden we het verschrikkelijk. Dan heb je jarenlang een politieke leerschool doorlopen, om namens je kiezers te besturen, en opeens gebeurt er dit.

Zijn de burgers niet in staat om de juiste beslissingen te nemen in de referenda?

Natuurlijk niet. Die denken alleen van god, zo’n grondwet voor Europa, straks heeft zo’n enge Pool dezelfde rechten als ik, ik stem maar tegen. Die denken niet op de lange termijn. En zo ging de democratie failliet, terwijl men juist dacht extra democratisch bezig te zijn.

Churchill noemde de democratie de minst slechte staatsvorm. Velen zouden hem tegenwoordig ongelijk geven.

Ik niet. Kijk, wat is de stembus tegenwoordig? We krijgen elke avond verplicht een online enquete. Wil u meer handel met China. Moet er meer groen rond de Middelandse Zee. Honderden vragen, die je als burger in een half uurtje doorwerkt, om er maar van af te zijn. De uitslagen worden dagelijks verwerkt in enorme databases en op basis daarvan wordt de Unie bestuurd. Dat is toch onzin? Wie zegt dat de plannen van de meerderheid, de verstandigste plannen zijn?

Dat systeem was ook al in zwang toen u tot premier werd verkozen.

Opeens was ik kandidaat voor het premier schap. Aan mij werd niets gevraagd. Aan de burger ook niet. Wie bijvoorbeeld de uitstekende politicus Jaap Gorsselt [voormalig minister van Defensie onder Rutte vi, red.] als premier wilde, kwam bedrogen uit. Je kon kiezen tussen mij, Van Heusden en Tareskeen. Je mocht stemmen, maar je mocht niet kiezen waaróp je kon stemmen. Niemand kon mij uitleg geven waarom ik kandidaat moest staan, en niet een veteraan als Gorsselt.

U staat bekend om uw verzet tegen Wisdom of the Crowd.

Omdat ik een systeem vertegenwoordig waarin we besturen overlaten aan mensen die ervoor hebben doorgeleerd? [Moet lachen.] Bij Wisdom of the Crowd gaan ze er, even kort door de bocht, van uit dat de mening van de meerderheid, de waarheid is. Belachelijk. Dan hadden we tot aan de dag van vandaag nog steeds gedacht dat de aarde plat was.

Sommigen zeggen dat uw keuze een einde maakte aan de laatste vorm van democratie.

Toen ik, buiten mijn wil om, opeens kandidaat werd gesteld voor het premierschap, wist ik dat de democratie dood was. Als individu heb je geen enkele echte keuzevrijheid meer. Maar ik had nog altijd het recht om te weigeren.

Maar uw keuze heeft niets veranderd.

Is dat zo? Zou jij anders hier zitten? Ik vond een maas in de wet. Als de democratie dan dood was, laat het dan maar uitgaan met een knal. Daarom de volgende dag mijn breed aangekondigde vertrek. Vuurwerk en al. Vaarwel democratie. Ik ben nog nooit zo dronken geweest.

Zal er ooit een tijd komen waarin we terugkeren naar de democratie?

[Moet heel erg lachen] Daar zullen heel, echt heel veel referenda aan vooraf moeten gaan.

 

Dit verhaal is eerder verschenen in STT80: Horizonscan 2050; Anders kijken naar de toekomst (2014, Jacintha Scheerder, Rene Hoogerwerf en Silke de Wilde)