De eindeloze ether

STT_publicatie_de_eindeloze_ether_mini

De eerste mobiele UMTS-toestellen zijn voor de consument beschikbaar. Daarmee wordt een belangrijke stap gezet naar het creëren van een overal toegankelijk breedband netwerk. Dat netwerk is niet meer alleen via de vaste aansluiting beschikbaar, maar ook mobiel.
Allerhande diensten en toepassingen vinden hun weg op het breedbandnetwerk. Via websites kun je met grote snelheid informatie verzamelen, muziekbestanden beluisteren of downloaden, films bekijken, je kunt e-mailen en online spelletjes spelen. Het netwerk biedt de toegang tot een schier eindeloos reservoir aan informatie en entertainment, waaruit in de meeste gevallen ook nog eens vrijelijk kan worden geplukt, en het biedt de mogelijkheid tot interactie en communicatie. Begrippen als ‘informatiesnelweg’, ‘virtuele gemeenschap’ en ‘de netwerksamenleving’ geven duiding aan dit fenomeen dat niet in de eerste plaats een technisch hoogstandje is, maar dat zijn maatschappelijke impact ontleent aan het scheppen van een nieuwe sociale realiteit.

Dit rapport voegt daar een nieuw begrip aan toe. Beschouw het netwerk als een eindeloze ether, waarop radio, tv en andere mediadiensten kunnen worden aangeboden! Het verschil met de ‘gewone’ ether is dat het breedbandnetwerk geen technische grenzen stelt aan het aantal radio- of televisiekanalen. Alles past er op!

Wat betekent zo’n eindeloze ether? Vanwege de schaarste aan frequenties is de verdeling van de ‘gewone’ ether gereguleerd. Instanties beslissen welke zenders wel of niet worden toegelaten. Of dat wordt bepaald middels duur betaalde veilingen. Omdat er bij de verdeling van de frequenties uit wordt gegaan van een evenwichtig informatieaanbod bemoeit de overheid zich met de zenderprofielen. Wie buiten de regulering om zelf een zender wil beginnen moet dat doen vanuit het buitenland of als piraat, en loopt een grote kans vervolgd te worden.
In de eindeloze ether is dat voorbij, zijn er geen instanties meer die uitmaken wat er wel en niet mag. In de eindeloze ether geldt de analogie van de gedrukte media: er is een ongelimiteerde, vrije ruimte. Wie maar wil (en daarvoor de middelen heeft) kan zijn publicaties uitbrengen. In de eindeloze ether kan dat ook met audio en video. Radio- en televisiekanalen die nu geen toegang hebben tot de ‘gewone’ ether zijn via de eindeloze ether wel te beluisteren en te bekijken. En allerhande nieuwe initiatieven zijn mogelijk. Denk aan de registratie van concerten, de finale van de plaatselijke voetbalclub, gespecialiseerde nieuwszenders of stations rond specialistische onderwerpen als een postduivenkanaal, zenders met Ierse muziek, informatie voor land- en tuinbouw en wat niet al. Via de ‘gewone’ ether zijn de massamedia weliswaar in staat een miljoenenpubliek te bereiken, de eindeloze ether biedt de mogelijkheid van programma’s die voor kleinere doelgroepen interessant zijn. De eindeloze ether heeft nog een ander voordeel: er zijn geen geografische grenzen. Nederlandse migranten in Australië en Canada kunnen naar hartelust Nederlandstalige zenders beluisteren. En Marokkaanse jongeren in Nederland krijgen toegang tot de webradiostations met moderne Arabische pop.
In de eindeloze ether zal er naast de vertrouwde zenders een heel nieuw aanbod ontstaan met een ander luister- en kijkgedrag dan we nu kennen. Media-uitingen over grote gebeurtenissen als een kabinetscrisis, de Olympische Spelen, Idols of een concert van Marco Borsato zullen nog steeds een miljoenenpubliek trekken. Maar daarbuiten zal iedereen programma’s zoeken naar eigen smaak, er komen zenders die zich naar de persoonlijke voorkeur laten programmeren, de aandacht zal versnipperen over alle mogelijkheden die de eindeloze ether biedt voor het media-aanbod. Dat hoeft niet het einde van de grote publiekszenders te betekenen, maar hun positie wordt wel een andere: ze zullen hun plek in de eindeloze ether opnieuw moeten bewijzen omdat ze krijgen te maken met een veel meer divers en gedifferentieerd luister- en kijkgedrag.

Rest de vraag hoe reëel het ontstaan van zo’n eindeloze ether is. Biedt het netwerk al voldoende snelheid voor radio- en tv-kanalen, is de techniek voorhanden, zit er iemand te wachten op 100 kanalen of meer, is er wel voldoende interessant aanbod, waarom volstaat het vaste internet niet, zijn er handzame apparaten, hoe zit het met de auteursrechten, kan er wel geld worden verdiend, wat gaat het betekenen voor de huidige omroepen?

Dit rapport laat zien dat met de ontwikkelingen van de techniek, het aanbod en het gebruik de eindeloze ether al begint te ontstaan, en dat er voldoende aanleiding is om de eindeloze ether tot volle wasdom te brengen. Het rapport signaleert ook waar de belangrijkste knelpunten liggen: in het netwerk, de randapparatuur, de gehanteerde tarieven, het auteursrecht, en, misschien nog wel het belangrijkste, gebrek aan besef van de mogelijkheden die de eindeloze ether biedt.

De eindeloze ether
Auteurs: Frank Biesboer, Herbert Blankesteijn, Christan Jongeneel, 2004